انتشارات شهرتاش |
کودک شما حتماً پرسیده است: «چرا آدم‌ها می‌میرند؟» یا «اگر همه دروغ بگویند چه می‌شود؟». این‌ها همان پرسش‌هایی‌اند که فیلسوفان هزاران سال درباره‌شان گفت‌وگو کرده‌اند. فلسفه برای کودکان (فبک) راهی است برای اینکه به جای ردکردن این پرسش‌ها، آن‌ها را به فرصتی برای فکرکردن تبدیل کنیم.
فلسفه برای کودکان دقیقاً چیست؟
فبک رویکردی آموزشی است که در آن کودکان با گفت‌وگو درباره‌ی مفهوم‌هایی مثل عدالت، دوستی، حقیقت و آزادی، فکرکردن مستقل و دقیق را تمرین می‌کنند. هدف، حفظ نام فیلسوفان یا نظریه‌ها نیست؛ هدف این است که کودک بپرسد، دلیل بیاورد، به نظر دیگران گوش بدهد و نظر خودش را اصلاح کند. این رویکرد در دهه‌ی ۱۹۷۰ با کارهای متیو لیپمن شکل گرفت.
جامعه‌ی کندوکاو؛ قلب این روش
- گروه داستان یا متنی را می‌خواند.
- کودکان از دل متن پرسش می‌سازند.
- گروه یکی از پرسش‌ها را انتخاب می‌کند.
- با راهنمایی تسهیل‌گر درباره‌ی آن گفت‌وگو می‌کنند؛ نه برای برنده‌شدن، بلکه برای فهمیدن.
تسهیل‌گر پاسخ نمی‌دهد، بلکه پرسش بهتر می‌پرسد: «منظورت دقیقاً چیست؟»، «چرا این سؤال را پرسیدی؟».
فایده‌های فلسفه برای کودکان
- تقویت تفکر نقاد: سنجیدن ادعا با دلیل.
- تقویت تفکر خلاق: تولید گزینه‌های بیشتر
- تقویت تفکر مراقبتی: اولویت بخشیدن به ارزش‌ها
- مهارت گفت‌وگو و گوش‌دادن: مخالفت بدون دعوا.
- اعتمادبه‌نفس فکری: جدی گرفته‌شدن پرسش‌ها.
- همدلی: شنیدن دلیل‌ها و تجربه‌های متفاوت.
این‌ها نتیجه‌ی تمرین مداوم‌اند، نه یک جلسه.
از چه سنی شروع کنیم؟
از حدود ۴ تا ۵ سالگی می‌شود با کتاب‌های تصویری و پرسش‌های ساده شروع کرد. کودکان دبستانی از داستان‌های فلسفی لذت می‌برند و نوجوانان با موضوع‌های اخلاقی و اجتماعی پیچیده‌تر کار می‌کنند.
چطور در خانه شروع کنیم؟
- پرسش‌های کودک را جدی بگیرید و به جای «بزرگ که شدی می‌فهمی» بگویید «تو خودت چه فکر می‌کنی؟».
- بعد از خواندن یک داستان، پرسش باز بپرسید: آیا کار شخصیت عادلانه بود؟ دوست واقعی یعنی چه؟
- پاسخ «درست» ندهید و با پرسش کمک کنید خودش استدلالش را بسنجد.
- هر هفته ۱۰ تا ۲۰ دقیقه زمان بگذارید.
کتاب‌های مناسب را در دسته‌ی کتاب‌های فلسفه برای کودکان ببینید. مربیان هم می‌توانند به تربیت معلم فبک سر بزنند.
اشتباه‌های رایج
- تبدیل گفت‌وگو به سخنرانی
- قضاوت عجولانه درباره‌ی پاسخ کودک
- انتخاب موضوع‌های بسیار انتزاعی
- انتظار نتیجه‌ی سریع
پرسش‌های متداول
فبک یا فلسفه‌ورزی با درس فلسفه چه فرقی دارد؟
درس فلسفه معمولاً تاریخ و نظریه‌ی فیلسوفان را آموزش می‌دهد، اما فبک یا فلسفه‌ورزی مهارت فکرکردن و گفت‌وگو را با پرسش و تمرین پرورش می‌دهد.
برای شروع به چه چیزی نیاز دارم؟
یک داستان مناسب، چند پرسش باز و حوصله‌ی گوش‌دادن.
آیا با آموزش مدرسه تداخل دارد؟
خیر، مکمل آموزش مدرسه است.
جمع‌بندی
فلسفه برای کودکان یعنی جدی گرفتن پرسش‌های کودک و تمرین فکرکردن با هم. لازم نیست فیلسوف باشید؛ کافی است کنجکاو باشید و خوب گوش بدهید.
